Sözlükte Anlam İlişkileri

0
1582
Sözlükte Anlam İlişkileri Konu anlatımı
Sözlükte Anlam İlişkileri

Sözlükte Anlam İlişkileri

Sözcükler dilin anlamlı en küçük birimleridir ve insanlar arasında iletişim amacıyla kullanılırlar. Sözcükte anlam ilişkileri de bilinmesi gereken konular içinde yer almaktadır. Anlam ilişkisi ile sözcüklerin anlamları ve kullanılma amaçları anlaşılabilmektedir. Bu konuyu farklı başlıklarda incelemek anlaşılmasını kolaylaştıracaktır.

Eş Anlamlı Sözcükler (Anlamdaş)

Farklı şekilde yazılan ve okunan bunun yanında aynı anlamı taşıyan sözcüklere eş anlamlı sözcükler denir. Bunlar birbirinin yerine rahatça kullanılabilirler. Eş anlamlı sözcüklere örnek ‘’siyah-kara, beyaz-ak, misafir-konuk, kelime-sözcük, dil-lisan’’ verilebilir. Dilimizde bu şekilde kullanılan çok sayıda sözcük bulunur ve bir kısmı da yabancı dillerden gelmektedirler. Burada dikkat edilmesi gereken nokta her eş anlamlı kelimenin birbirinin yerini tutmadığı yerler olabileceğidir. Örneğin ‘’Yemek çok sıcak olunca dilim yandı. ’’Bu cümlede ki dil kelimesinin yerine lisan kullanılması mümkün olmaz. Çünkü cümlede ki dil insanın tat alma organı olan dil anlamıyla kullanılmıştır.

Zıt Anlamlı Sözcükler

Sözcüklerin birbirinin karşıt anlamını taşıdığı sözcüklere zıt anlamlı sözcükler denilmektedir. Bu sözcüklere örnek ‘’Siyah-beyaz, tok-aç, doğru-yanlış, güzel-çirkin, doğru-eğri’’ Zıt anlamlı kelime denildiğinde bir kelimenin olumsuzunun anlaşılmaması gerekmektedir. Zıt anlamlı olan kelimeler gerçek ya da mecaz anlamıyla birbirinden farklı olmalıdır.

Yakın Anlamlı Sözcükler

Bazı sözcüklerin anlamı birbirine yakın olmasına rağmen hem anlam hem de kullanıldığı yerler olarak farklılıkları bulunmaktadır. Bu kelimelerin gerçek anlamının bilinerek kullanılması cümlenin anlamının tam olması için şarttır. Yakın anlamlı sözcüklere örnek ‘’çekingen-korkak, kırgın-dargın, akraba-hısım, tutmak-yakalamak’’ Bu kelimelerin anlamları birbirine yakın olmasına rağmen diğerinin yerine kullanılması cümlenin anlamının değişmesine neden olacaktır.

Eş sesli Sözcükler (Sesteş)

Her ne kadar yazılışları aynı olsa da anlamları farklı olan sözcüklere eş sesli sözcükler denilir. Bu sözcükler bir cümle içinde kullanıldığında mutlaka cümlenin bütününe bakılması gerekmektedir. Sesteş sözcükler birden fazla anlama sahip olabilirler. Örneğin yol kelimesi iki farklı anlam ile kullanılabilir. ‘’Yolun sağından yürümek daha güvenlidir.” Burada yol kelimesi üzerinde yürünen yerdir. Bu yolda gitmeye devam edersen başın dertten kurtulmaz. Bu cümlede ise kişinin davranışları ve yaptığı doğru olmayan hareketler olarak yol kelimesi kullanılmıştır.

Sözcük İkilemeleri

Sözcüğün anlamının pekiştirilmesi amacıyla sözcüğün peş peşe iki kere kullanılmasıdır. Buna örnek ‘’yavaş yavaş, güle güle, sıcak sıcak’’ olarak verilebilir.  Bazen de yakın anlamlı kelimeler ikileme olarak kullanılır. Örneğin ‘’yalan yanlış, doğru dürüst’’ ikilemeleri verilebilir. Aynı anlamı taşıyan kelimeler de ikileme olarak kullanılır Örneğin ‘’sağlık sıhhat, sorgu sual’’. Karşıt anlamlı kelimeler ile de ikileme yapılır ‘’iyi kötü, az çok’’ Biri anlamlı diğeri anlamsız sözcükler ile ‘’bölük pörçük, yırtık pırtık’’.  Sözcükte anlam ilişkileri kullanıldığı yere bağlı olarak incelenmelidir.

Cevap Veriniz

Lütfen yorumunuzu yazınız!
Lütfen isminizi giriniz.